Hükümet, çocukları internetin ziyanlı içeriklerinden korumak maksadıyla kısa mühlet içinde TBMM gündemine getirilecek, 15 yaşın altındaki çocuklara toplumsal paylaşım sitelerinde hesap açma pürüzü getirilmesine yönelik düzenlemenin akabinde bir öteki kıymetli düzenlemeye daha hazırlanıyor.
Bu yıl içinde gündeme getirilmesi planlanan toplumsal medya düzenlemesiyle internet kullanıcılarına kimlik ve cep telefonu doğrulaması mecburiliği getirilecek. İkili doğrulama sisteminin devreye sokulmasıyla servis sağlayıcılara da değerli yükümlülükler getiriliyor.
YASAL ÇERÇEVE
Söz konusu toplumsal medya düzenlemesi tartışmaları da beraberinde getirecek üzere görünüyor. Instagram ve X üzere yaygın toplumsal paylaşım ağlarında hata ögesi taşıyan ve hakaret içeren paylaşımlar yapılabildiği üzere, bu mecralar toplumsallaşma ve anonimleşme açısından tabir özgürlüğünün araçları olarak da bedellendiriliyor.
Yürürlükteki 5651 sayılı kanunda yapılacak değişiklikle servis sağlayıcılara kıymetli yükümlülükler getirilmesi planlanıyor.
Yapılacak düzenlemenin gayesi; geçersiz ve müstear hesaplardan yapılan hakaret içerikli paylaşımları önlemek, hata ögesi taşıyan paylaşımlara ve faaliyetlere pürüz olmak ve her türlü operasyonel toplumsal medya manipülasyonunu sınırlamak olarak açıklanıyor.
Bu münasebetlerle toplumsal medyayı denetim edebilmek için hesap açılırken kimlik doğrulaması zarurî hale getirilecek.
Türkiye’de getirilmesi planlanan model, AB ve ABD modelinden daha ileri kısıtlamalar içeriyor. Daha evvel Güney Kore bunu uygulamış lakin sonrasında iptal etmişti. Çin’de de emsal uygulamalar bulunuyor.
Batı’da özgürlük-güvenlik istikrarı açısından şu tartışma öne çıkıyor: Önleyici kimlik zaruriliği yerine, hata işlendiğinde isimli yolla kimlik tespiti yapılması.
HUKUKİ TARTIŞMA
Dünya örneklerine bakıldığında temel olarak iki modelin tartışıldığı görülüyor: Reaktif model ve önleyici model.
Batı modelinde, “Herkes anonim olabilir. Cürüm varsa mahkeme devreye girer. Kimlik sonradan tespit edilir” yaklaşımı savunuluyor.
Önleyici modelde ise, “Herkes baştan kimliğini beyan eder, devlet isterse eşleştirme yapabilir. Anonimlik caydırılır” yaklaşımı öne çıkıyor. Batı ülkelerinin birden fazla birinci modeli kullanıyor. Bu ülkelerde genel kimlik doğrulama zaruriliği bulunmuyor. Anonimlik, birçok yerde söz özgürlüğünün bir kesimi kabul ediliyor.
Hakaretle uğraş için önleyici kimlik eşleştirme yerine yargı sistemi kullanılıyor. Gerçek isim sistemini deneyip iptal eden en kıymetli örnek Güney Kore olurken, tam kimlik temelli sistem Çin modeli olarak öne çıkıyor.
ANAYASAL ÖZGÜRLÜKLER
Yasa hayata geçirilirse büyük ihtimalle mevzu Anayasa Mahkemesi’ne taşınacak. Bu kapsamda şu soruların tartışılması bekleniyor:
– Daha dar bir yol mümkün müydü?
– Yalnızca cürüm halinde kimlik tespiti kâfi değil miydi?
– Toplumun tamamına yönelik önleyici sistem ölçülü mü?
– Bu uygulama caydırıcı tesir yaratıyor mu?
– Önleyici kimlik mecburiliği özel hayatın kapalılığını ihlal eder mi?
– Söz özgürlüğünün kullanımına sınırlama getirir mi?
– Şahsî dataların korunması açısından sorun doğurur mu?
Anayasa’nın 26. unsuru açısından değerlendirildiğinde, tabir özgürlüğü yalnızca tanınan görüşleri değil; rahatsız edici, sert ve muhalif görüşleri de kapsıyor. İnternet ve toplumsal medya da bu müdafaa alanına dahil ediliyor.
