ABD ve İsrail’in taarruzlarının akabinde İran, global güç ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nı kapattığını açıkladı.
Açıklamanın akabinde bölgede tanker hareketliliğinin durduğu, gemi takip sistemlerinde boğazdaki tanker ve yük gemilerinin suratlarının sıfıra düştüğü görüldü.
GÜNLÜK 20 MİLYON VARİLLİK SEVKİYAT DURACAK
Arap Yarımadası ile İran ortasında yer alan Hürmüz Boğazı, global petrol ticaretinin ana arterlerinden biri.
Günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol türevi bu geçiş noktasından dünya pazarlarına ulaşıyor. Bu hacim, global petrol arzının yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.
PETROLÜN VARİLİ 150 DOLARI GÖREBİLİR
Uluslararası bilgi şirketi Primary Vision Network Güç ve İktisat Analisti Osama Rizvi, boğazın kapanmasının global piyasalar üzerinde sert tesirler yaratabileceğini belirtiyor.
Rizvi’ye nazaran tam kapanma senaryosunda petrol fiyatları varil başına 150 dolara kadar yükselebilir. Bu durum global büyümeyi yaklaşık yüzde 1,5 oranında baskılayabilir, altın fiyatlarını 6 bin 500 doların üzerine taşıyabilir ve ABD enflasyonunu tekrar yüzde 4,5 düzeyine yaklaştırabilir.
PETROL VE DOĞAL GAZDA SERT FİYATLANMALAR GÖRÜLEBİLİR
Enerji akışında yaşanacak en küçük bir aksamada dahi fiyatların üst taraflı hareket etmesi bekleniyor. Goldman Sachs değerlendirmelerine nazaran, boğazdan geçen güç akışının sadece yarıya düşmesi halinde petrol fiyatları 110 dolar düzeyine ulaşabilir.
İran kaynaklı hudutlu bir arz azalması bile fiyatları 90 dolar bandına taşıyabilirken, tam kapanma halinde Brent petrolün 130–150 dolar aralığına yükselmesi muhtemel görülüyor.
Avrupa’da doğal gaz fiyatlarının ise TTF referansında 74 euro/MWh düzeyine çıkabileceği kestirim ediliyor. ABD’nin LNG’ye görece daha az bağımlı olması nedeniyle bu krizden Avrupa’ya kıyasla daha hudutlu etkilenmesi bekleniyor.
KÜRESEL BÜYÜME VE ÜLKE ENFLASYONLARI DARBE ALABİLİR
Yükselen güç maliyetleri, üretim ve lojistik masraflarını artırarak maliyet enflasyonunu tetikleyecek. Güce bağımlı kesimlerde fiyat artışları hızlanırken, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde fiyat istikrarı bozulabilir.
Boğazın büsbütün kapanması halinde global gayrisafi yurtiçi hasılada (GSYH) yaklaşık yüzde 0,8 oranında daralma yaşanabileceği öngörülüyor.
Uzun vadeli bir çatışma ortamı ise en çok gelişmekte olan ekonomileri etkileyecek.
Enerji bağımlılığının birtakım ülkelerde yüzde 80-95 düzeylerine ulaşması, besin enflasyonu ve hayat maliyeti krizini daha da derinleştirebilir.
BOĞAZIN KAPANMASI TEDARİK ZİNCİRİNİN BOZULMASI DEMEK
Jeopolitik tansiyon sadece güç fiyatlarını değil, deniz nakliyatını da direkt etkiliyor.
Bölgedeki askeri ve siyasi tansiyonun artması, sigorta primleri ve navlun fiyatlarında yükselişe yol açıyor. Alternatif güzergâhlar, örneğin BAE’nin Fujairah sınırı ya da Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’e uzanan boru sınırları, hudutlu kapasiteye sahip olduğu için global tedarik zincirindeki kırılganlık artıyor.
HANGİ ÜLKELER DAHA FAZLA ETKİLENİR?
Petrol fiyatlarında yaşanan artış, karbon kaynakları ithal eden ülkeleri ekonomik olarak güç durumda bıraksa da üretici ülke ekonomileri için gelir artışı sağlayacaktır.
Özellikle Ukrayna Savaşı’nda önemli mali yük altında kalan Rusya için petrol gelirleri artışı bütçeyi rahatlatacaktır. Misal biçimde Körfez ülkeleri için de petrol fiyatlarında yaşanan artış uzun periyotta avantaj haline gelebilir.
Boğaz kapandığında petrol tedariki açısından hangi ülkeler risk altında diye bakıldığında, başta Avrupa Birliği (AB) üyeleri ve Çin karşımıza çıkmaktadır. Rusya’ya uygulanan ambargolardan sonra AB, güç muhtaçlıklarını karşılamak için Körfez ülkelerine daha fazla yönelmiştir. Bu nedenle Hürmüz Boğazı’nın kapanması durumunda en büyük ziyanı AB üyesi ülkeler alacaktır.
Çin kısa vadede düşünce yaşa da Rusya’dan sağlayacağı ek arzla açığını kapatacaktır. ABD, geçtiğimiz yıllarda üretimi artırarak net ihracatçı pozisyona yükselmiştir. AB için Hürmüz Boğazı’nın kapanması durumunda en kıymetli kaynak ABD olacaktır. Bu ise AB ülkeleri için daha fazla ABD’ye bağımlılık demektir.
