NASA’nın 1970’lerde Mars’a gönderdiği Viking uzay aracı misyonlarının, aslında Kızıl Gezegen’de yaşama dair ispatlar bulmuş olabileceği öne sürülüyor.
Bazı bilim insanları, yaklaşık 50 yıldır süren “Mars’ta hayat bulunamadı” görüşünün, bilgilerin yanlışlı yorumlanmasına dayandığını savunuyor.
Viking 1 ve Viking 2, 1976’da Mars’a indi. Araçların üzerinde üç başka ömür tespit deneyi bulunuyordu ve bu deneyler olumlu sonuçlar verdi. Lakin öteki bir aygıtın, Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi (GC-MS), ömür için gerekli organik molekülleri tespit edememesi, Viking Projesi’nin baş bilim insanı Gerald Soffen’i meşhur şu sonuca götürdü: “Beden yoksa, hayat da yok.”
Bu yorum yıllarca ders kitaplarına girdi. Lakin Florida’daki Applied Molecular Evolution Vakfı’ndan kimya profesörü Steve Benner liderliğindeki bir takım, Viking datalarının aslında apayrı bir öykü anlattığını söylüyor.
BİR ÖTEKİ İHTİMAL
Benner’e nazaran sorun, aygıtın ne bulduğunda değil, nasıl yorumlandığında yatıyor. GC-MS deneyinde Mars toprağı evvel 120 dereceye kadar ısıtılarak karbondioksitten arındırıldı, akabinde 630 dereceye çıkarılarak organik unsurların buharlaştırılması hedeflendi.
Ancak sonuçlar şaşırtıcıydı: Beklenen organik moleküller yerine ikinci bir karbondioksit patlaması ile birlikte az ölçüde metil klorür ve metilen klorür tespit edildi. Viking grubu, bunun Mars’taki bilinmeyen güçlü bir oksitleyici hususun organikleri yok ettiğini gösterdiğini savundu. Metil klorür ise Dünya’daki pak odalarda kullanılan paklık kimyasallarından kaynaklanan bir bulaşma olarak yorumlandı.
Benner bu noktaya itiraz ediyor: “Metil klorür bir paklık solventi değildir; eksi 24 derecede kaynayan bir gazdır.”
ASIL ANAHTAR: PERKLORAT
Yıllarca çözülemeyen bu bilmeceye ışık tutan gelişme, 2008’de NASA’nın Phoenix aracı tarafından Mars yüzeyinde perklorat keşfedilmesi oldu. Perklorat güçlü bir oksitleyici; meteorlarla gelen organik unsurları binlerce yıl içinde yok edebilecek kadar tesirli, fakat Viking’in “çok güçlü oksitleyici” varsayımını tek başına açıklayacak kadar değil.
Sonraki kırılma noktası ise 2010’da geldi. NASA astrobiyoloğu Rafael Navarro-González, organik hususlar ile perklorat birlikte ısıtıldığında, sonuçta yüzde 99 karbondioksit ve yüzde 1 metil klorür oluştuğunu gösterdi.
Space.com’a konuşan Benner’e nazaran bu, Viking’in gördüğü gizemli sonuçları birebir açıklıyor.
DİĞER DENEYLER HAYATI MI GÖSTERİYORDU?
Eğer Mars’ta sahiden organik moleküller varsa, Viking araçlarındaki üç ömür deneyinde hayat tespit edilmiş olabileceği ihtimali güçleniyor. Bu durumda, Viking grubunun varsaydığı o “son derece güçlü ve bugüne kadar hiç bulunamamış oksitleyiciye” de gerek kalmıyor.
Bu görüşü en başından beri savunan isimlerden biri de, Label Release deneyinin baş araştırmacısı Gil Levin’di. Levin, deneyinin Mars’ta ömür bulduğuna hayatı boyunca inandı.
MARS MİKROPLARI İÇİN MODEL GELİŞTİRDİLER
Benner ve grubu, mümkün Mars mikroplarının nasıl olabileceğine dair bir model bile geliştirdi: BARSOOM modeli.
Bu modele nazaran Mars’taki mikroplar, fotosentez yapan ototrof bakteriler olabilir. Gündüz oksijen üretip gece uykuya geçen bu canlılar, ürettikleri oksijeni depolayarak tekrar faal olduklarında kullanıyor olabilir. Bu da Viking’in oksijen salımı tespit eden Gas Exchange deneyini açıklayabilir.
Benner’e nazaran GC-MS bilgilerinin yanlış yorumlanması, Mars’taki hayat araştırmalarını yarım asır geriye attı. Sağlıklı bir bilimsel tartışma yerine, “Viking hayat bulamadı” görüşü resmi dogma haline geldi ve ders kitaplarına yerleşti.
Şimdi, Viking 1 ve 2’nin Mars’a inişinin 50. yılı yaklaşırken Benner, bu tartışmanın tekrar ve açık formda yapılması davetinde bulunuyor.
